Rock ’n Roll! Met schoenen achillespeesproblemen ontlopen

Hardlopers hebben vaak blessures aan de achillespees en peesplaat onder de voet. Ongeveer één op de vijf hardlopers heeft hier last van. Op zich niet zo gek als je weet hoeveel kracht er op de peesstructuren komt te staan bij een simpel loopje. Maar hoe onvermijdelijk is het, en is er niet gewoon een  type schoen dat het kan oplossen?Hardlopers hebben vaak blessures aan de achillespees en peesplaat onder de voet. Ongeveer één op de vijf hardlopers heeft hier last van. Op zich niet zo gek als je weet hoeveel kracht er op de peesstructuren komt te staan bij een simpel loopje. Maar hoe onvermijdelijk is het, en is er niet gewoon een  type schoen dat het kan oplossen?

Meerdere onderzoeken tonen aan dat een schoen met een zogeheten ‘rocker-profiel’ belastingverlagend kan werken op de achillespees. In feite is zo’n zool niets meer dan een verstijfde zool met een sterke afronding. Alleen al in Nederland maken honderdduizenden mensen gebruik van speciale medische buitenzolen. Zij zijn gebaat bij een betere afwikkelcorrectie, het technische begrip voor de vorm van de schoenzool. Het maken van zulke verantwoorde zolen is een moeilijke, tijdrovende, ambachtelijke klus en het resultaat is vaak wisselend van kwaliteit omdat de kwaliteit van de schoenmaker de effectiviteit bepaalt.

Belasting versus belastbaarheid

In feite gaat het bij het sporten om de balans tussen belasting en belastbaarheid. Als de belasting langere tijd hoger is dan de belastbaarheid van het lichaam, dan kan er overbelasting plaatsvinden zoals meestal het geval is bij achillespeesblessures. Hoe je het ook wendt of keert, hardlopen blijft een zeer belastende bezigheid. Een incorrecte techniek kan deze belasting alleen maar doen toenemen. Met een grote belastbaarheid is dit gelukkig redelijk te ondervangen, maar een aantal risicofactoren kan ervoor zorgen dat de belastbaarheid lager is, waardoor je toch last krijgt van achillespeesklachten. Hierbij kun je denken aan een slechte voetstabiliteit en voetstand en korte dan wel zwakke kuitspieren. Daarnaast is ook aangetoond dat het geen verschil maakt of je goedkope of dure hardloopschoenen draagt als je kijkt naar het voorkomen van blessures.

Behandeling

Behandeling van achillespeesklachten richt zich eerst op het weghalen van de belasting (als die al niet weg was) door rust voor te schrijven. Als de structuren wat tot rust zijn gekomen, kan gestart worden om de belastbaarheid van het lichaam te vergroten door fysiotherapie. Hierbij moet je bijvoorbeeld denken aan enkel en voet verstevigende oefeningen, veelal excentrisch en alternatieve trainingsvormen. Het is ook mogelijk om de belasting te verlagen met schoenaanpassingen, bijvoorbeeld steunzolen of in dit geval met een aanpassing aan de buitenzool van de schoen.

Werkingsmechanisme van de rockerzool

Ik wil hier een klein lesje biomechanica geven om duidelijk te maken waarom een rockerzool mogelijk belastingverlagend kan werken. Het doel van de afwikkeling is om de belasting op de achillespees te verminderen, dus dat deze minder kracht hoeft te leveren. De kracht via de achillespees levert een moment rond de enkel waardoor je de voet naar beneden wilt drukken, dit noemen we het interne plantairflexiemoment. Daarnaast is er ook een kracht vanuit de grond, de grondreactiekracht, die je voet gedurende de afwikkeling naar boven wil drukken. Deze kracht heeft een bepaalde afstand tot het enkelgewricht, de momentarm. Dit samen levert ook een moment dat we met een moeilijk woord het externe dorsaalflexiemoment noemen. Tijdens het lopen zijn deze krachten sterk aan elkaar gerelateerd en levert een vergroot extern dorsaalflexiemoment ook een vergroot intern plantairflexiemoment. Dit kan je zelf ervaren door op je tenen te lopen of meer op je hakken. Voel je hoe je kuitspieren aanspannen? De kracht uit de grond kunnen we weinig aan veranderen, dat is met name afhankelijk van je gewicht en loopsnelheid. Des te verder deze kracht echter bij de tenen aangrijpt, des te meer de kuitspieren via de achillespees een tegenkracht moeten geven. Een afwikkelcorrectie kan eraan bijdragen dat de afstand van deze kracht tot het enkelgewricht (en dus externe dorsaalflexiemoment) vermindert. Hierdoor hoeft er minder tegenkracht door de achillespees te lopen en komen de structuren ook gedurende het lopen meer tot rust. Dit kan op termijn zorgen voor minder pijnklachten aan de achillespees. Ik hoop dat ik op deze manier het principe duidelijk heb kunnen maken.

Figuur 1: Schematische weergave van een zool met een normale afwikkeling (links) en een vervroegde afwikkeling (rechts)

Huidig traject​

Een zoolafronding zit in meer of mindere mate al wel onder de meeste schoenen, maar zoals gezegd in de inleiding is het maken van schoenaanpassingen nog een ambachtelijke klus. De revalidatiearts of sportarts vertelt na een consult tegen de schoentechnicus dat de afwikkeling vervroegd moet worden. De schoentechnicus gaat hiermee aan de slag en maakt een rondere en grotere afronding. Daarnaast wordt de zool een stuk stijver gemaakt, omdat de ronding zo goed mogelijk in stand moet worden gehouden. ​Hierbij is het bijna onvermijdelijk dat de schoen extra zooldikte krijgt, zodat er ruimte is voor deze afwikkelcorrectie. Een groot nadeel van deze methode is dat er nooit duidelijk naar voren komt hoe de zool eruit moet komen te zien. Daarmee is het lastig om te bepalen of een bepaalde afwikkelcorrectie ook de meest optimale is. ​​

Figuur 2: Neutrale hardloopschoen (A) waarbij een vervroegde afwikkeling is toegevoegd (B). Let hierbij op de extra zooldikte die erbij gekomen is.

Het is echter ook mogelijk om in de winkel schoenen te kopen met een afwikkelcorrectie. De Hoka One One is bijvoorbeeld een merk dat hardloopschoenen met een afwikkelcorrectie heeft. Ook zijn er op wandelgebied verscheidene schoenen te vinden die in meer of mindere mate een afwikkelcorrectie hebben. De praktijk wijst uit dat patiënten over het algemeen baat hebben bij dit soort schoenen om van de klachten af te komen. Nadeel is wel dat je afhankelijk bent van wat er op de markt is en dat ook niet zeker is vast te stellen of het de meest ideale oplossing is. ​ ​

Nieuw concept

Op dit moment werken vier partijen samen aan een nieuw concept op dit gebied: het UMCG, de orthopedische schoen- en instrumentmakerij OIM, softwareontwikkelingsbedrijf aXtion en Hulotech, specialist in rapid prototyping. Het doel is om op basis van innovatieve meetmethodes de ideale afwikkelcorrecties te bepalen. Samen doen we onderzoek naar de medisch betrouwbare vertaling van die data, fabricagetechnologie en kennis van materialen. De individuele eigenschappen van een voet en het looppatroon worden met een algoritme vertaald naar een model van een schoenzool. In dit model zit een groot aantal eigenschappen verwerkt waar de schoenzool aan moet voldoen. Kennis over deze eigenschappen wordt gehaald uit huidige onderzoeken, maar het is goed mogelijk dat voor een aantal eigenschappen nog extra onderzoek nodig is. Hoe groot moet de ronding zijn? Waar moet deze ronding beginnen? Hoe buigzaam moet de zool zijn? Dit is een kleine greep uit de vragen die beantwoord moeten worden voordat een op maat gemaakte schoenzool ontwikkeld kan worden. Uiteindelijk ontwikkelen wij de technologie, die de kwaliteit en reproduceerbaarheid van afwikkelcorrecties sterk zal verbeteren. Hiermee hopen we dat we voor een grote groep patiënten een hulpmiddel ontwikkelen in hun strijd tegen de achillespeesklachten.

 

Laurens van Kouwenhove

Promovendus, Afdeling Revalidatiegeneeskunde UMCG

Juha Hijmans

Universitair docent, Afdeling Revalidatiegeneeskunde, UMCG