Sport Science Debate Groningen: Sexual abuse in sport/Seksueel misbruik in de sport

(Dutch version below)

April 19th 2017, Groningen

Former cyclist Petra de Bruin has been sexually abused for years (, 21-12-2016), Abuse scandal English Football: ‘I’ve been raped dozens of times’ (RTL nieuws, 25-11-2016). Some examples of sexual abuse that have happened during the last years. The athletes of both news reports finally had the courage to confess that they were sexually abused during their (top) sports career. There is quite a taboo on this topic, suggesting that these examples of sexual abuse are just the ‘tip of the iceberg’. Time for Sport Science Institute Groningen (SSIG) to pay attention to this societal problem. Therefore, a Sport Science Debate with the theme ‘Sexual abuse in sport’ was organized at April 19th. Three inspiring speakers shared their expertise with the audience under the guidance of moderator Dicky Tamminga.


‘Two faces of sport’

The Sport Science Debate was kicked off by Nicolette Schipper-van Veldhoven, lector sport pedagogy, with the focus on a safe sporting environment at Windesheim Zwolle. She is in charge of research at the NOC*NSF and in this capacity she conducts research on sexual abuse in sport.

She started her presentation with the two different faces of sport; sport and exercise is mostly associated with positive effects like self-confidence, developing social behaviors and learning how to collaborate. However, these positive effects only occur when the environment is safe. Nicolette demonstrated the results of different studies and made clear that the reports about sexually abusive behavior only indicate the ‘top of the iceberg’. She showed that sexual abusive behavior was related to many different sports at different levels of performance. In addition, research demonstrated variation in vulnerability between different groups. Disabled athletes and elite athletes belong to the category with the highest vulnerability; an important fact for policy makers to take into account, says Nicolette. According to her, little attention has been paid to the resilience of athletes. ‘How can young athletes recognize a coach that has wrong intentions?’ Another remarkable result of this research is that the perpetrator is not always the coach (as most of the time is mentioned in the media), but more often it concerns fellow athletes.

After 20 years of focusing on sexual abuse in sport, only 16% of sports clubs in 2011 have developed a policy to prevent it. Nicolette indicated that there are many instruments available, but one has to make sure that these tools are actually being used. Changes in behavior are often difficult to achieve; one must be aware of this. The ministry of Health, Welfare and Sport launched the ‘Monitor Safe Sport Climate’ in 2013. Research from 2016 showed that involvement has grown, that 80% of the sport clubs paid attention to behavioral and club rules, and that more than 800 confidential persons are trained. Nicolette emphasized again that it is very important that policies should be accepted by different target groups (coaches, board, trainers, and so on).


‘The responsibility of sport clubs’

The second speaker was professor sport and law at the VU Amsterdam Marjan Olfers. By giving an example from practice she emphasized the rights and responsibilities of sport clubs with regard to sexual abuse. An ex-judo player found out that his former trainer, who abused him during his youth, still gives training to youth athletes. He decided, 30 years later, to declare his trainer. However, the police told him that they couldn’t do anything for him, since this case was aged. In addition, his complain at the judo federation had also no effects.
In these cases, Marjan’s advice to the federation is to set up an investigation. At the judo federation, she performed this research by her own and found six similar (also aged) stories related to sexual abuse. At his point, Marjan always has to deal with two kinds of sport clubs; the Ostriches and the ‘Bokitos’. ‘The one puts his head in the sand, as long as possible and the other fires the perpetrator immediately’. Despite the fact that these cases are aged (with the result that some penalties are expired), sport clubs still have other options to impose sanctions on the perpetrator. As a sport club you have a responsibility to take action in case there is a dangerous situation. For example, a sport club can make sure the trainer is not allowed to join an upcoming training week abroad or the club can revoke his/her license. Furthermore, it is important for a sport club to create transparency towards parents and other stakeholders by providing information. In the end of her presentation, Marjan tells the audience that in situations with sexual abuse, it’s all about attitude and behavior. Make sure this topic is being discussed within a sport club. ‘A lot has already been done, but we are not there yet.’


‘The perpetrator’s plan of action’

The last speaker before the panel discussion started is Roel Petter. He has worked as confidential person at NOC*NSF for 15 years and now works as an instructor for future confidential persons. In collaboration with sport federations, the NOC*NSF has founded the ‘Vertrouwenspunt Sport’ which consists of 13 confidential persons. It has three functions; counselor for the victim, for the perpetrator and for the sport club that needs assistance in case of sexual abuse. Roel shared some impressive stories of athletes that have sexually been abused by their coach. He also explained the strategy of these perpetrators, the so called ‘Grooming’ strategy. It is a process of years in which the perpetrator very consciously, step by step, works towards his goal. He is looking for a vulnerable athlete who is influential. The perpetrator makes sure this athlete is often isolated from the team (for example by making this athlete the captain of the team). Furthermore, the perpetrators often have good connections with the family of the victim. ‘A trainer who visits birthdays at the victims house told the parents of the victim that the board of the sport club has suggested, due to financial problems, that he should share a room with their child during the next training week abroad. In doing so, the perpetrator even advised the parents not to do this, but because of the confidence the parents had in this trainer they said it was okay.’ This example showed how a perpetrator is trying for years to gain confidence of the athlete and the parents so he or she can eventually succeed with his or her plan.

‘Panel discussion’

After three interesting talks of abovementioned speakers, there was room for the audience to discuss with the three experts. The questions from the audience revealed a varied company, from the police to teachers of social studies, GGD and policymakers. Among other things, it was discussed that volunteers are often not members of the sport club and therefore not belong to the federation with the consequence that for these people some of the penalties expire. Marjan explained that there is an increasing trend for sport clubs to ensure that these people are covered by a membership to prevent these kinds of situations. Another topic that has been discussed is related to the fact that it is important to teach young children what normal behavior consists of. ‘Is it normal that a judo trainer is on top of you on the mat? Is it normal that a gymnastic coach touches you while he/she helps you during an exercise?’ In the end, it was discussed that trainers/coaches are educated in several areas (technical, physical, and so on), but the pedagogical aspect is often lacking. It was strongly recommended to include this topic as well in educational programs.

The audience and the speakers agreed about the fact that more attention is needed regarding sexual abuse in sport in order to prevent this in the future. The SSIG had made a valuable contribution through this Sport Science Debate.

Click here to get access to the slides of the Sport Science Debate.




19 april 2017, Groningen

Oud-wielrenster Petra de Bruin jarenlang seksueel misbruikt (, 21-12-2016), Misbruikschandaal Engels voetbal: ‘Ik ben tientallen keren verkracht’ (RTL nieuws, 25-11-2016). Enkele voorbeelden van seksueel misbruik dat de afgelopen jaren in de sport hebben plaatsgevonden. Deze sporters durfden na lange tijd eindelijk naar buiten te brengen dat ze tijdens hun (top)sportcarrière seksueel misbruikt zijn. Er heerst nogal een taboe op dit onderwerp waardoor er wordt gesuggereerd dat deze bekendmakingen nog maar het topje van de ijsberg zijn. Tijd dus voor het Sport Science Institute Groningen (SSIG) om aandacht te besteden aan dit maatschappelijke probleem. Dit is 19 april jl. gedaan door middel van het Sport Science Debat Groningen wat heeft plaatsgevonden en volledig in het teken stond van seksueel misbruik in de sport. Drie inspirerende sprekers zijn bereid geweest om hun expertise op dit gebied te delen met het publiek onder begeleiding van dagvoorzitter Dicky Tamminga.


‘De twee gezichten van sport’

Het Sport Science Debat werd afgetrapt door Nicolette Schipper-van Veldhoven, lector sportpedagogiek (in het bijzonder naar een veilig sportklimaat) aan Hogeschool Windesheim Zwolle. Ze is sinds 2008 programmamanager onderzoek bij het Nederlands Olympisch Comité* Nederlandse Sport Federatie (NOC*NSF) en vanuit daar doet ze ook onderzoek naar seksueel misbruik in de sport.   Ze startte haar presentatie met het schetsen van de twee gezichten van sport; sport en bewegen wordt veelal geassocieerd met positieve effecten zoals het krijgen van zelfvertrouwen, het ontwikkelen van sociaal gedrag en het leren samenwerken. Echter, deze positieve uitingen komen alleen tot stand wanneer de omgeving dit ook toe laat. Nicolette gaf door middel van de resultaten van verschillende onderzoeken aan dat de meldingen met betrekking tot seksueel overschrijdend gedrag die daadwerkelijk gedaan worden waarschijnlijk nog maar het topje van de ijsberg zijn. Uit de onderzoeken bleek dat de gevallen die wel gemeld worden, betrekking hebben op vele verschillende sporten op verschillende niveaus. Daarnaast werden er in het onderzoek ook verschillen gevonden tussen de mate van kwetsbaarheid van uiteenlopende groepen. Sporters met een beperking en topsporters vallen in de categorie met de hoogste kwetsbaarheid; een belangrijk feit voor beleidsmakers om daar rekening mee te houden, aldus Nicolette. Er wordt volgens haar nog te weinig aandacht besteed aan de weerbaarheid van sporters. ‘Hoe kan een sporter een ‘foute’ coach herkennen?’ Een ander opmerkelijk resultaat van de onderzoeken is dat de dader lang niet altijd de coach betreft (zoals vaak in de media naar voren komt), maar dat het nog vaker de medesporters zijn die andere sporters seksueel intimideren.

Na 20 jaar aandacht besteed te hebben aan seksueel misbruik in de sport heeft in 2011 nog maar 16% van de sportverenigingen een beleid ontwikkeld om het te voorkomen. Nicolette gaf aan dat er wel veel instrumenten beschikbaar zijn, maar dat het belangrijk is dat er ook daadwerkelijk iets mee gedaan wordt. Gedragsverandering in de praktijk is vaak lastig; men moet hier bewust mee aan de slag willen gaan. In 2013 is er vanuit het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gestart met het Monitor Veilig Sportklimaat (VSK). Uit onderzoek uitgevoerd in 2016 blijkt dat de betrokkenheid gegroeid is, dat 80% van de sportverenigingen aandacht besteed aan omgangs-, gedrags- of clubregels en dat er meer dan 800 vertrouwenscontactpersonen opgeleid zijn. Nicolette benadrukte hierbij nogmaals dat het belangrijk is dat een dergelijk beleid gedragen moet worden door alle partijen (gemeentes, bestuur, trainers, enz.).


‘De bestuurlijke verantwoordelijkheid van sportverenigingen’

Na Nicolette was het woord aan hoogleraar sport en recht van de Vrije Universiteit Amsterdam Marjan Olfers. Aan de hand van een casus bij de judobond benadrukte ze onder andere wat de rechten en verantwoordelijkheden zijn van sportverenigingen in het geval er seksueel misbruik plaatsvindt. Een ex-judospeler ziet dat zijn toenmalige judotrainer, die hem in zijn jeugdjaren seksueel misbruikt heeft, nog steeds actief is in de judowereld en hij besluit om 30 jaar na dato alsnog aangifte tegen hem te doen. Echter, de politie geeft aan niets met de zaak te kunnen doen omdat deze verjaard is en ook zijn klacht bij de judobond levert in eerste instantie niets op.

Marjan gaf aan dat ze in dit soort gevallen de bonden adviseert om een onderzoek in te stellen. Bij de judobond heeft zij dit onderzoek zelf uitgevoerd waarbij er naast de hierboven beschreven zaak nog zes (tevens verjaarde) zaken naar boven kwamen. In dit soort gevallen krijgt Marjan vaak te maken met twee types sportverenigingen/besturen; de struisvogels en de Bokito’s. ‘De één steekt zijn kop zo lang mogelijk in het zand; de ander flikkert de dader direct van de club’. Ondanks het feit dat deze zaken verjaard zijn (en het tuchtrecht vaak vervalt), benadrukte Marjan dat een vereniging zeker nog andere opties heeft om sancties tegen de dader op te leggen. Je hebt als vereniging namelijk een bestuurlijke verantwoordelijkheid waarbij je aansprakelijk wordt gesteld in het geval je geen actie hebt ondernomen bij het voordoen van gevaarlijke situaties. Een vereniging kan bijvoorbeeld een ordemaatregel treffen en zorgen dat een desbetreffende trainer/coach niet mee mag op een komend trainingsstage of er voor zorgen dat zijn/haar licentie wordt ingetrokken. Daarnaast is het belangrijk om als vereniging transparantie te creëren bij ouders en andere betrokkenen door hen te woord te staan. Aan het einde van haar presentatie gaf Marjan de boodschap mee dat je in situaties met seksueel grensoverschrijdend gedrag niets hebt aan alleen regels en instrumenten (want die zijn er veel zoals eerder al aangegeven door Nicolette), maar dat het gaat om houding en gedrag. Zorg dat het op de agenda komt te staan en dat het onderwerp bespreekbaar wordt binnen verenigingen. ‘Er is al veel gedaan, maar we zijn er nog lang niet’.


‘Het ‘stappenplan’ van de dader’

De laatste spreker voorafgaand aan de paneldiscussie was Roel Petter. Hij is 15 jaar vertrouwenspersoon geweest bij het NOC*NSF en werkt nu als opleider vertrouwenscontactpersonen (VCP). In samenwerking met sportbonden heeft het NOC*NSF het Vertrouwenspunt Sport opgericht dat bestaat uit 13 vertrouwenspersonen. Dit Vertrouwenspunt Sport heeft drie functies: Je kunt er terecht wanneer je slachtoffer bent van grensoverschrijdend gedrag, wanneer je beschuldigd wordt van dit gedrag en wanneer je als bestuur ondersteuning nodig hebt met betrekking tot dit onderwerp.

Roel vertelde gedurende zijn presentatie indrukwekkende verhalen van sporters die te maken hebben gehad met seksueel misbruik en hij legde aan de hand van een ‘stappenplan’ (Grooming) uit hoe daders te werk gaan. Het is een proces van jaren waarbij de dader heel bewust stap voor stap bezig is om zijn doel te bereiken. Hierbij zoekt de dader een kwetsbare sporter uit die beïnvloedbaar is. Er wordt gezorgd dat deze sporter geïsoleerd wordt van het team (bijvoorbeeld door hem of haar aanvoerder te maken) zodat er vaak één op één contact plaats kan vinden. Daarnaast wordt de invloed ook in de privésfeer uitgeoefend wat bijvoorbeeld blijkt uit goede relaties tussen de dader en de ouders van het slachtoffer. ‘Een trainer die op verjaardagen bij het slachtoffer thuis kwam en al jaren bezig was om deze sporter in zijn macht te krijgen, vertelde tegen de ouders dat het bestuur vanwege financiële problemen op de club had voorgesteld om de trainer en sporter op één kamer te laten slapen tijdens een trainingsstage. Hierbij gaf de dader zelfs nog het advies aan de ouders om dit niet te doen, maar vanwege het vertrouwen dat ze in de trainer hadden vonden ze dit geen probleem’. Dit voorbeeld geeft aan hoe een dader jarenlang invloed uitoefent om het vertrouwen van een sporter en ouders te winnen om vervolgens toe te kunnen slaan.


Na de drie sprekers was er meer ruimte voor het publiek om met de experts in discussie te gaan. Aan de vragen uit het publiek bleek dat er een variërend gezelschap aanwezig was, van de zedenpolitie, beleidsmakers, GGD, docenten social studies tot buurtsportcoaches. Er werd onder andere gediscussieerd over het feit dat vrijwilligers vaak geen lid zijn van de vereniging, niet onder de bond vallen en daardoor niet onder het tuchtrecht vallen. Marjan gaf hierbij aan dat er steeds meer tendens is dat verenigingen ervoor zorgen dat deze mensen onder het lidmaatschap vallen en dus ook onder het tuchtrecht vallen. Verder kwam naar voren dat het belangrijk is om jonge sporters te leren wat normaal gedrag. ‘Is het normaal dat een judocoach bovenop je ligt op de mat? Is het normaal dat een turncoach je op bepaalde plekken vast pakt tijdens het vangen van een oefening?’. Tot slot kwam er naar voren dat trainers/coaches op vele vlakken worden opgeleid (techniek, fysiek, ed.) maar dat vaak het pedagogische aspect hier ontbreekt. Er werd sterk aanbevolen om ook dit onderdeel in de opleidingen op te nemen, ook wanneer het gaat om sportopleidingen waarbij studenten worden opgeleid tot bijvoorbeeld docent lichamelijk opvoeding.

De zaal en sprekers waren het er over eens dat er meer aandacht nodig is voor seksueel misbruik om alle misdrijven boven tafel te krijgen en om het in de toekomst te voorkomen. Het SSIG heeft hier door middel van dit Sport Science Debat een waardevolle bijdrage aangeleverd.

Klik hier om de slides van de presentaties van het Sport Science Debat terug te kijken.

Bekijk hier het artikel in het Dagblad van het Noorden: Weg met struisvogels en Bokito’s.