Tegenslag

Met haar 6-4 6-4 overwinning op Maria Sjarapova in de tennisfinale van Roland Garros 2013 werd de 31-jarige Serena Williams de oudste winnares ooit van dit grand slam toernooi waar ze in 1998 voor het eerste aan meedeed en toen de vierde ronde haalde. Na afloop had ze een voor haar passende omschrijving van haar glanzende carrière: “Niet het aantal overwinningen bepaalt de status van de kampioen, maar hoe zij herstelt van de tegenslagen.” Zij doelde daarbij op een reeks van tegenslagen die ze gedurende haar loopbaan te verwerken heeft gekregen. Zo werd in 2003 haar zus Yetunde Price vermoord en in 2010 liep ze op onfortuinlijke wijze een gecompliceerde voetblessure op, gevolgd door een longembolie (bloedklonters in beide longen) waardoor ze naar eigen zeggen de dood in de ogen had gekeken.

Inderdaad, effectief omgaan met tegenslag, of mentale weerbaarheid, is onmiskenbaar belangrijk voor sporters die de top willen bereiken. Nu zal (gelukkig) niet iedere topsporter te maken krijgen met zulke extreme tegenslagen als die van Serena Williams, maar leren omgaan met onvermijdelijke nederlagen, waaronder niet-voor-mogelijk-gehouden verliespartijen en debacles, is essentiëel voor de ontwikkeling van iedere topsporter.

Neem Dewi Weber, een 16-jarig Gronings golftalent dat onder meer in 2011 het NK strokeplay t/m 15 jaar met overmacht won, en in 2012 winnaar werd van de Van Lanschot Finale bij de meisjes en zodoende een plaats in het Van Lanschot Talent Fund verdiende.
Vanwege dit soort goede resultaten mocht ze in mei 2013 debuteren in het Deloitte Ladies Open, onderdeel van de Ladies European Tour, het hoogste professionele circuit voor damesgolfers in Europa. In de eerste ronde speelde ze tot en met de achtste hole best goed. Maar toen kwam de par-4 negende! Daar sloeg ze de bal out-of-bounds, in het water, en eindigde met een 3-put, met als gevolg een 9 op de scorekaart. In het tweede deel van haar ronde liep de score gestaag op tot 90, 17 slagen boven par! De volgende dag mocht ze niet meer starten wegens te ruime overschrijding van het baangemiddelde. De wedstrijd waar ze zo naar uit had gekeken, waar ze wilde kijken waar ze stond op dit niveau, en waar ze vooral ook van wilde genieten, eindigde in een blamage. Voor de eerste keer op zo’n hoog podium, waar je dus ook diep vanaf kunt vallen.

Dit zijn sleutelmomenten in een sportcarrière. Blijft Dewi hangen in negatieve gevoelens en schaamte? Kan ze het accepteren en zich vervolgens richten op de factoren waarvan ze kan leren? Wat gebeurde er precies? Wat dacht ik? Waarom maakte ik die keuze? Hoe kan ik een volgende keur mijn focus terugvinden? Hoe wordt en blijf ik ontspannen? Hoe raak ik mijn negatieve gedachten kwijt? Hoe pep ik mezelf op? Eerlijk ingaan op deze vragen is van belang om van de zware tegenslag oprecht een leerervaring te maken met als doel de mentale weerbaarheid te versterken. Dat wil zeggen, je gebruikt de tegenslag om uiteindelijk (mentaal) sterker te worden, om nog beter te weten wat je ècht wilt (doelcommitment vergroten), om je emoties tijdens de wedstrijd in de toekomst nog beter te leren beheersen, om uiteindelijk met nog meer zelfvertrouwen de wedstrijd in te gaan, en om je nog beter te leren afsluiten van negatieve externe invloeden.

Of je hierin slaagt moet je toetsen in nieuwe wedstrijden met druk op de ketel. Een week na het debacle, begin juni 2013, won Dewi haar matchplay wedstrijd tegen Karlijn Zaanen in de halve finale van het Nederlands kampioenschap voor clubteams, en stelde ze in de finale een dag later op indrukwekkende wijze een punt veilig in haar matchplay wedstrijd tegen Anne van Dam. Mede daardoor veroverde het eerste damesteam van de Noord Nederlandse Golf & Country Club een historische tweede plaats in de nationale damescompetitie 2013. De week daarop leverde Dewi wederom een uitstekende prestatie door tweede te worden op het NK strokeplay, achter de 11 jaar oudere titelverdedigster Myrte Eikenaar van de Noordwijkse golfclub.

Dit is wat je noemt “mental toughness”.

 

Prof. Dr. Nico van Yperen

Professor of Sport & Performance Psychology

 

Referenties:
Peter Clough & Doug Strycharczyk (2012). Developing Mental Toughness. Improving performance, wellbeing, and positive behaviour in others. London: KoganPage.