Euro 2016: is het nog wel een feestje?

Balen. Dagelijks drie wedstrijden van het Europees Kampioenschap voetbal op televisie, maar wij zijn er niet bij. Natuurlijk wordt het nog even extra ingewreven door Engelse en Portugese collega’s die waarschijnlijk eenvoudig de tweede ronde gaan halen. Onderzoekers proberen duiding te geven aan de gevolgen voor ons land. Volgens sommigen zijn er behoorlijke economische consequenties, andere geloven dat het met name op sociaal vlak een groot gemis is. Na een week Euro 2016 speelt er internationaal echter een heel ander vraagstuk: wat gebeurde daar toch allemaal in Marseille? Is een mega sportevenement als het EK voetbal nog wel een feestje?

Na de terroristische aanslagen in Parijs en Brussel zit de angst er natuurlijk goed in. Om de verwachtte 7 miljoen internationale bezoekers van Euro 2016 in Frankrijk een veilig bezoek te bezorgen zijn 10.000 soldaten, duizenden extra beveiligingscamera’s en 900 extra beveiligers per wedstrijd ingezet om aanslagen te voorkomen. Toch waren enkele tientallen getrainde Russische hooligans, dronken Engelse fans en lokale bendes genoeg om Marseille in complete chaos achter te laten. De toch al niet geringe kosten van het evenement worden naar verwachting 15% hoger vanwege de extra veiligheidsmaatregelen, maar genoeg om deze rellen te voorkomen, zowel binnen als buiten het stadion, was dit niet. Het draagvlak voor dit soort mega sportevenementen neemt, zeker in de Westerse landen, enorm af. Recent trokken Boston, Oslo, Stockholm, Hamburg, Krakow en München bids voor de Olympische Spelen in 2022 en 2024 terug vanwege te weinig draagvlak onder de inwoners. Waar major sportevenementen als het WK Hockey en de start van de Tour de France waardevolle feestjes bleken te zijn, blijken mega sportevenementen steeds minder aantrekkelijk te zijn.

Recent verscheen een position paper over de integriteit van mega sportevenementendat was opgesteld door Paul Hover, Bake Dijk, Koen Breedveld en Frank van Eekeren. Mega sportevenementen zouden een waardevolle toevoeging kunnen vormen voor een stad of land indien de maatschappelijke baten hoger zijn dan de kosten, er sprake is van transparantie, een goed democratisch proces plaatsvindt en de (financiële) cijfers in orde zijn. Maar op vrijwel elk van deze punten scoren de internationale sportbonden die rechtenhouder zijn van deze evenement slecht. Gevolg: veel tegenstand voor lokale organisatiecomités. In Brazilië heeft dit zelfs geleid tot grote protesten tegen het WK Voetbal en de Olympische Spelen.

Het probleem met het maken van een maatschappelijke kosten-baten analyse is dat de kosten vaak eenvoudig vast te stellen zijn, maar de baten niet. De waarde van sportevenementen worden door beleidsmakers over de hele wereld onderkent. Het is een economische impuls, de media-aandacht is enorm, maar ook thema’s als gezondheidsbevordering, verhoging sportparticipatie, stedelijke ontwikkeling, verhogen sociale cohesie en verbeteren van de infrastructuur worden vaak genoemd. Veel van deze aspecten zijn goed te zien voor diegene die bij het sportevenement aanwezig waren, maar lastig te bewijzen en vaak niet eenvoudig in geld uit te drukken. ‘Easy to see, hard to proof’ is een gevleugelde uitspraak over de waarde van sportevenementen. Er is daarmee ook in een hoge mate sprake van ‘geloof’ in deze meerwaarde van evenementen. En dat geloof neemt snel af als er weinig vertrouwen is in de mensen die het evenement naar de stad hebben gehaald.

Een groot probleem is de geringe transparantie en democratisch proces dat plaatsvindt bij de rechtenhouders. Zo is er veel onduidelijkheid over de toewijzingsprocedures die smeergeld gevoelig blijken te zijn. Rechtenhouder van Euro 2016 is de UEFA, die op dit moment met Michel Platini een geschorste voorzitter heeft vanwege een smeergeld affaire. Daarbij blijken veel van de opbrengsten van het evenement (tickets €1,4mld; tv-rechten €1,0mld; sponsoring €450mlj) voor een groot deel terug te vloeien in de kas van de UEFA. Dit terwijl het de Fransen zijn die opdraaien voor de investering in stadions van €1,6mld en een groot deel van de organisatie- en veiligheidskosten. Over de totale kosten van het evenement is weinig transparantie, maar duidelijk is dat de Fransen het moeten doen met de hoop op meer toeristen verbetering van het imago en andere zachte opbrengsten.

Het geringe vertrouwen in mega sportevenementen wordt gevoed door de grote beloften die vooraf gemaakt worden. De UEFA, FIFA en IOC doen graag mee in deze rethoriek, omdat het steden over de hele wereld stimuleert om met de mooiste bids voor hun evenement te komen. Dat vervolgens de grote beloften vaak niet waar gemaakt worden, maar middels eigen gefinancierd onderzoek wel zo veel mogelijk goed gepraat wordt, helpt ook niet. Zo mooi mogelijke cijfers worden veelal gepresenteerd door consultants en commerciële adviesbureaus. Ondertussen zijn de wetenschappers die zich met sportevenementen bezig houden veel kritischer. Marijke Taks stelt zelfs dat kleine lokale sportevenementen samen veel waardevoller zijn dan de mega evenementen en dat we wellicht onze aandacht daar meer op zouden moeten vestigen.

Organiserende sportbonden zouden samen met de steden waar de evenementen plaats vinden moeten werken aan transparante en democratische procedures om tot de toewijzing van steden te komen. Daarbij zou transparantie over de kosten én opbrengsten van sportevenementen te allen tijden beschikbaar moeten zijn en zouden onafhankelijke wetenschappelijke evaluaties van deze evenementen gestimuleerd moeten worden. Het is de uitdaging aan ons sportonderzoekers om methodieken te ontwikkelen om de opbrengsten van sportevenementen objectief en op vergelijkbare wijze te kunnen evalueren. In Nederland heeft de Werkgroep Evaluatie Sportevenementen deze handschoen opgepakt, internationaal is er nog veel te winnen.

Maar voorlopig kijken we naar een enorm duur EK voetbal, al weet niemand hoe duur. Dat niet zal bijdragen aan het imago van Frankrijk, waar vooral de UEFA rijk van wordt en wat ongetwijfeld positief geëvalueerd zal worden. Ik stel voor dat wij in Nederland nog even wachten met ons volgende bid richting UEFA, FIFA of IOC.

 

Hans Slender & Bake Dijk
Evenementenonderzoekers lectoraat Praktijkgerichte Sportwetenschap
Hanzehogeschool Groningen

#Football Science Groningen