Naar (zelf)zorg voor sportgezondheid

De kracht van sport is enorm. Het geeft plezier, brengt mensen in beweging, bij elkaar en iedereen kan het op zijn of haar eigen niveau doen. Goede reden dus om iedereen aan het sporten te krijgen en te houden. Toch komen professionals in de zorg pas in actie als er acute blessures of chronische aandoeningen zijn, als de positieve kracht van sporten een knauw heeft gekregen. Dit geldt ook voor de sportfysiotherapeut. Gek eigenlijk.

In het competentieprofiel dat de sportfysiotherapeuten voor zichzelf schreven staat nadrukkelijk vermeld dat ze willen kijken naar de capaciteit en positieve gezondheid van mensen. Toch blijven de professionals veelal wachten in hun zorginstituten tot mensen patiënten zijn geworden. Dit terwijl de meeste klachten in een veel eerder stadium voorkomen hadden kunnen worden door (capaciteits-)training en zelfmanagement.

De sportfysiotherapeut staat hierin niet alleen. De gezondheidszorg en de sociale sector zijn nog veel te veel ingericht om pas in actie te komen wanneer er problemen zijn. Dit past niet meer bij deze tijd, een tijd waarin we veel mondiger zijn dan vroeger, we in theorie vaak best goed lijken te weten wat goed voor ons is en waarin we (te) veel informatie kunnen vinden op internet. Het is ook een tijd waarin we steeds kritischer kijken naar de kosten van ons gezondheidsstelsel. Kijken naar wat mensen wel kunnen (hun capaciteit), al voordat ze chronisch ziek zijn of een blessure hebben, zet mensen in hun kracht en vergroot de mogelijkheid om ‘optimaal’ te leven. Daarnaast is pas ingrijpen als het (te) laat is, ook nog eens ontzettend duur. Om dit te veranderen moet veel meer de positieve gezondheid centraal komen te staan in plaats van ziekte of aandoening.

De Master Healthy Ageing Professional van de Hanze Hogeschool richt zich op de transitie naar een maatschappij waarin gezondheid centraal staat, daar waar mensen wonen, werken, naar school gaan, spelen en sporten. Bij de master staat de mogelijkheden tot gezondheid en participatie van ieder mens centraal. De student van de master begeleidt deze verandering door innovatie en onderzoek. Samen met professionals en experts  in woonomgevingen, bedrijven, instellingen, zorg en verenigingen zetten de studenten met groot succes innovatieve projecten op. De master is snel een uitbreidend netwerk van verschillende professionals uit de sport, gezondheid of sociale sector. Maar ook professionals uit onderwijs en bijvoorbeeld HRM sluiten aan. Allemaal gericht op die transitie naar een gezonde maatschappij.

Sport en bewegen zijn een fantastische katalysator. Het stelt mensen in staat hun eigen vermogens veel meer benutten. Het is een kans voor alle professionals die zich bezig houden met gezondheid van mensen. Zij kunnen bij uitstek mensen helpen voorkomen om van mensen patiënten te maken. Zorgprofessionals van het sportmedisch centrum werken met dit doel voor ogen.

Als sportfysiotherapeut bij het Universitair Sport Medisch Centrum in Groningen zie ik dagelijks het prachtige ‘gewricht’ tussen positieve gezondheid en sport en bewegen. Sporten en bewegen hebben een positief effect op verschillende lichamelijke functies (waaronder fysiek functioneren, energie, klachten, pijn). Vanuit het perspectief van positieve gezondheid is het heel logisch om sport- en beweegactiviteiten voor mensen aan te bieden. Dit geldt voor iedereen, dus zowel voor mensen met een chronische ziekte als voor ‘gezonde’ mensen met sport- en beweeggerelateerde klachten. In de positieve gezondheid is het dan zaak om ook deze mensen niet meer als ‘patiënt’ te zien maar om ze te laten inzien op welke manier zij zelf balans kunnen vinden in hun constant veranderende leven (allostasis). Dit betekent niet te lang in het behandelcircuit houden, maar laten ervaren wat er wel allemaal mogelijk is om zo de eigen verantwoordelijkheid zoveel mogelijk te ondersteunen. De rol van de professional wordt dan ook meer een coach naar zelfmanagement.

Mijn innovatie vanuit de master richt zich op inrichten van een eenmalig consult bij de fysiotherapeut nadat er een diagnose gesteld is. Na dit eenmalig consult is het de bedoeling dat ‘patiënten’ bij een fors aantal diagnoses hun aandoening beter begrijpen, zelf kunnen monitoren en door persoonlijke tips en trics tot een optimaal herstel kunnen komen. Hierdoor neemt de afhankelijk van de fysiotherapeut af.

(Positieve) gezondheid centraal zetten in onze huidige ziektezorg heeft volop potentie maar heeft nog een lange weg te gaan. Vanuit de sport is dit mooi geïllustreerd door het IOC. Vanuit de master komen wij tot baanbrekende innovaties binnen de sportcontext en ver daarbuiten. Het doel is om zoveel kritische massa te ontwikkelen dat tot een transitie wordt gekomen. Hierbij komt ook in de gezondheidszorg in plaats van ziekte, gezondheid centraal komt te staan.

 

Monique Hamstra

Sportfysiotherapeut bij het Universitair Sport Medisch Centrum en student Master Healthy Ageing Professional.

Paul Beenen

Fysiotherapeut en Gezondheidswetenschapper; docent Master Healthy Ageing Professional en Sport studies bij de Hanze Hogeschool.  Docent sportfysiotherapie bij ESP/Nexus.